Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Đình Tuấn nhấn mạnh vai trò của các dòng sông trong lịch sử hình thành và phát triển của các cộng đồng dân cư, cũng như đối với hoạt động kinh tế, đời sống văn hóa – xã hội và môi trường sinh thái. Trong bối cảnh hiện nay, việc khai thác và quản lý các dòng sông cần chuyển từ tư duy sử dụng tài nguyên đơn thuần sang cách tiếp cận tích hợp, chú trọng bảo tồn hệ sinh thái, nâng cao chất lượng sống và phát triển bền vững. Hội thảo nhằm làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và các bài học kinh nghiệm về phát huy giá trị dòng sông, đồng thời lấy ý kiến chuyên gia đối với khung phân tích, hệ thống chỉ tiêu đánh giá và bộ công cụ khảo sát của Nhiệm vụ.

‎ TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện Trưởng Viện Nghiên cứu Con Người, Gia đình và Giới phát biểu khai mạc Hội thảo

Tại Hội thảo, TS. Lê Thị Đan Dung trình bày tổng quan nhiệm vụ và cơ sở lý thuyết nghiên cứu giá trị dòng sông. Nghiên cứu tập trung vào sáu hệ thống sông chính trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, gồm sông Hồng, sông Luộc, hệ thống Bắc Hưng Hải, sông Trà Lý, sông Diêm Hộ và sông Kiến Giang. Trên cơ sở vận dụng cách tiếp cận dịch vụ hệ sinh thái và các lý thuyết liên quan, nhiệm vụ xác định ba nhóm giá trị cơ bản của dòng sông, bao gồm giá trị sinh thái – môi trường, giá trị kinh tế và giá trị văn hóa – xã hội. Theo đó, giá trị dòng sông không chỉ được hình thành từ các điều kiện tự nhiên mà còn được kiến tạo và chuyển hóa thông qua mối quan hệ giữa con người với dòng sông trong quá trình phát triển kinh tế, tổ chức đời sống xã hội và hình thành các giá trị văn hóa.

TS. Lê Thị Đan Dung, chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày tham luận tại Hội thảo

Các tham luận tiếp theo tập trung làm rõ cơ sở lý luận và hệ thống chỉ tiêu đánh giá từng nhóm giá trị. Tham luận về giá trị sinh thái - môi trường do PGS.TS. Phạm Văn Chiến và TS. Lỗ Việt Phương trình bày đã đề xuất bốn nhóm tiêu chí đánh giá gồm bảo tồn đa dạng sinh học, khả năng tự làm sạch và cải thiện chất lượng môi trường, điều hòa vi khí hậu và giảm thiểu rủi ro. Dưới góc độ kinh tế và văn hóa, PGS.TS. Dương Văn Sáu nhấn mạnh vai trò của các dòng sông trong hình thành không gian cư trú, sinh kế, giao thương, tín ngưỡng, lễ hội và di sản văn hóa. Đây là những nguồn lực có thể được bảo tồn và phát huy thông qua các hoạt động phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Hội thảo cũng trao đổi về các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội dựa trên dòng sông.

Phần thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp nhằm hoàn thiện khung phân tích và bộ công cụ nghiên cứu. Các nhà khoa học đánh giá cao cách tiếp cận tích hợp, đồng thời đề nghị làm rõ sự khác biệt giữa nhận diện giá trị hiện có và đánh giá mức độ phát huy những giá trị đó trong thực tiễn. Hệ thống chỉ tiêu cần phản ánh được không chỉ tiềm năng, hiện trạng mà cả hiệu quả khai thác, những rào cản và điều kiện chuyển hóa nguồn lực dòng sông thành lợi ích kinh tế, văn hóa và xã hội.

 Các đại biểu phát biểu ý kiến đóng góp

Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu thể hiện rõ đặc trưng của không gian sinh thái, văn hóa và sinh kế vùng châu thổ sông Hồng, đặc biệt trong bối cảnh phát triển mới của tỉnh Hưng Yên. Những vấn đề như ô nhiễm môi trường nước, quản lý hệ thống Bắc Hưng Hải, sử dụng đất bãi ven sông, quản lý đê điều, bảo tồn di sản và phát triển du lịch ven sông cần được quan tâm trong quá trình nghiên cứu. Đối với bộ công cụ khảo sát, các chuyên gia đề xuất tăng cường kết hợp dữ liệu thống kê, thông tin chuyên ngành với khảo sát xã hội học; chú trọng các hoạt động khai thác, mức độ hưởng lợi và sự tham gia thực tế của người dân trong bảo vệ, quản lý và phát huy giá trị dòng sông.

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, TS. Lê Thị Đan Dung cho biết nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu và bộ công cụ khảo sát, bảo đảm sự thống nhất giữa cơ sở lý luận, khung phân tích và phương pháp thu thập thông tin, đồng thời chú trọng tính khả thi và khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn địa phương.

Phát biểu kết luận, TS. Nguyễn Đình Tuấn đánh giá cao những kết quả nghiên cứu bước đầu và các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học. Đồng chí đề nghị nhóm thực hiện N hiệm vụ tiếp tục hoàn thiện nội dung, phương pháp và bộ công cụ nghiên cứu, tập trung làm rõ các giải pháp phát huy giá trị dòng sông gắn với yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh Hưng Yên.

Hội thảo là hoạt động khoa học quan trọng, góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tạo tiền đề cho việc triển khai khảo sát thực địa và đề xuất các giải pháp phát huy giá trị hệ thống sông Hưng Yên phục vụ phát triển bền vững.

‎ Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo