Bài viết này xây dựng khung phân tích tích hợp nhằm lý giải cơ chế tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với các mô hình phát triển kinh tế chính trị đương đại. Trên cơ sở tổng hợp tường thuật các công trình lý thuyết về mô hình phát triển so sánh, từ lý thuyết tăng trưởng nội sinh và học thuyết Nhà nước kiến tạo phát triển cho đến lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia, bài viết lập luận rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không phải là biến ngoại sinh trung lập mà đóng vai trò kép: vừa là biến độc lập tạo ra cấu trúc kinh tế mới (nền kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tuần hoàn số), vừa là biến điều tiết làm thay đổi hiệu quả và quỹ đạo của các thể chế cũng như chính sách hiện hành theo hướng phi tuyến và bất đối xứng. Bài viết phân tích năm mô hình phát triển đại diện được chọn lọc có chủ đích, thảo luận về trường hợp Việt Nam, và đề xuất bốn nhóm khuyến nghị chính sách cho các quốc gia đang phát triển muốn tận dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược công nghệ leo thang giữa các cường quốc.