Nghề dệt vải của người Thái ở miền tây tỉnh Nghệ An
08/05/2026
Trong các đợt khảo sát thực địa của nhiệm vụ cấp Bộ năm 2025-2026 “Khai thác các nguồn lực trong phát triển du lịch cộng đồng vùng dân tộc thiểu số tỉnh Nghệ An”, nhóm nghiên cứu phòng Nghiên cứu Môi trường tộc người, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học đã có dịp tìm hiểu về nghề dệt vải của người Thái ở miền Tây Nghệ An. Một trong những vấn đề được quan tâm, đó là làm thế nào để bảo tồn phát triển nghề dệt gắn với phát triển du lịch cộng đồng và tăng thu nhập của người dân địa phương trong bối cảnh hiện nay.
Nhà sàn của người Thái ở bản Yên Hòa
Xã Mỹ Lý là nằm ở phía Tây của tỉnh
Nghệ An, với hơn 40km chiều dài đường biên giới giáp nước Cộng hòa dân chủ nhân
dân Lào. Bản Yên Hòa là một trong 12 đơn vị hành chính của xã và có 100% dân cư
là người Thái.
Đối với người Thái nơi đây, nghề dệt vải
của nữ giới là một trong những nghề phụ nhưng mang đậm nét đặc trưng văn hóa
của cộng đồng. Người Thái vẫn truyền tai nhau câu “ Nhinh hụ dệt phải,
trai hụ xen he (Gái biết dệt vải, trai biết đan chài) để làm mốc tuổi trưởng
thành của con trai và con gái. Trải qua thời gian, người phụ nữ Thái đã đúc kết
được kinh nghiệm để làm ra những sợi tơ tằm mềm nhưng rất chắc. Sợi tơ sau khi
phơi khô có thể dùng sợi trắng để dệt hoặc nhuộm thành sợi màu. Trong truyền
thống, người Thái có kinh nghiệm nhuộm màu từ các nguyên liệu trong tự nhiên.
Hiện nay, những người biết kỹ thuật này ở bản Yên Hòa tuổi đã cao và không có
nhiều nhóm người trẻ quan tâm đến nhuộm vải.
Đến cuối năm 2025, bản Yên Hòa có 2ha
đất trồng dâu nuôi tằm và có thể cung cấp đủ tơ cho nhu cầu dệt của các hộ dân
trong bản. Trận lũ lịch sử vào tháng 7/2025 đã phá hủy phần lớn diện tích trồng
dâu của bản, và đến tháng 3/2026 cả bản chỉ còn 0,3 ha. Điều này khiến cho
nguồn sợi tơ cho nghề dệt trở nên khan hiếm và đắt đỏ. Để có đủ nguyên liệu
dệt, người dân phải mua thêm từ địa phương khác với giá cao hơn, khoảng 1,2
triệu đồng/kg sợi tơ. Ngoài dệt bằng sợi tơ tằm truyền thống, người Thái nơi
đây còn mua nguyên liệu từ Lào với nhiều màu sắc đa dạng. Tuy nhiên, tấm vải
được dệt từ sợi tơ tằm vẫn được ưa chuộng hơn bán với giá cao hơn so với sợi
nhập từ Lào về. Các sản phẩm dệt của người Thái ở bản Yên Hòa bao gồm: tấm vải
thổ cẩm, khăn trải bàn, tấm váy, khăn…
Nghề dệt của người Thái ở bản Yên Hòa được
định hướng bảo tồn và phát triển gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Tại đây
đã hình thành nhóm dệt thổ cẩm nhằm kết nối các chị em trong bản cùng nhau làm
sản phẩm,bán ra thị trường cả trong và ngoài nước. Ban đầu, tổ dệt chỉ có 30 hộ
tham gia, đến tháng 5/2025 tđã lên tới 56 hộ.
Phụ nữ Thái ở Yên Hòa đang rút sợi tơ tằm, ảnh chụp năm 2025
Trong tương lai, bản Yên Hòa có thể là
một trong những điểm dừng chân đón khách du lịch đến tham quan, mua sản phẩm và
trải nghiệm làng nghề dệt. Trước mắt, chính quyền nơi đây cần có phương án khôi
phục lại diện tích trồng dâu nuôi tằm sau thiên tai, sau đó là truyền nghề cũng
như tiếp tục quảng bá, hướng tới xây dựng thương hiệu làng nghề trong thời gian
tới.
Một góc bản Yên Hòa bên dòng Nậm Nơm vào mùa khô
Phạm Thị Cẩm Vân
Nguồn bài viết: Trang Thông tin điện tử Viện Dân tộc học và Tôn giáo học