Phát biểu khai mạc buổi Thuyết trình, TS. Nguyễn Huy Bỉnh - Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học - khẳng định tầm quan trọng của văn học thiếu nhi trong tiến trình lịch sử văn học dân tộc. Ông hi vọng rằng những tham luận và các ý kiến trao đổi trong buổi Thuyết trình sẽ mang đến cái nhìn toàn cảnh về câu chuyện trong các hình thái nghệ thuật và gợi mở những hướng tiếp cận trong tương lai.

TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương điều phối Chương trình Thuyết trình

Mở đầu chương trình, ThS. Nguyễn Minh Huệ đã áp dụng hướng tiếp cận lịch sử - xã hội học vào tham luận “Giáo dục trẻ em qua những thảo luận trên báo Phụ nữ tân văn (1929-1935)”. Không chỉ bóc tách thành công những tầng vỉa phức tạp trong quan niệm về nhi đồng thời kì này, báo cáo còn chỉ ra sự dung hòa tinh tế giữa đạo đức Nho gia và khoa học phương Tây trong quan niệm giáo dục trẻ em của Phụ nữ tân văn và ý hướng đưa trẻ em trở thành trung tâm của dự đồ hiện đại hóa quốc gia.

 

Từ góc độ thi pháp học và nữ quyền luận, TS. Nguyễn Thị Thúy Hạnh đã tiếp cận thế giới của tình mẫu tử trong thơ thiếu nhi của Xuân Quỳnh. Diễn giả chỉ ra cơ chế sóng đôi trong các trang viết, nơi lời thơ vừa là tiếng nói trẻ thơ vừa là phát ngôn của người mẹ, vừa hướng tới đứa trẻ hiện tại vừa vẫy gọi cả những đứa trẻ ẩn sâu bên trong tâm hồn người lớn. Việc kết nối kinh nghiệm làm mẹ và hoạt động làm thơ của Xuân Quỳnh là tiền đề để diễn giả khẳng định sáng tác của nữ sĩ là một thực hành nữ quyền ở cấp độ cá nhân nhằm tái tạo ngôn từ nữ tính.

Mở rộng biên độ liên ngành của buổi Thuyết trình, tham luận “Hư cấu điện ảnh và sự lên khung chân dung trẻ thơ: Chuyến đi vào vùng đất của chiến tranh, đói nghèo, và kí ức” của ThS. Ngô Thị Thanh đã xuất phát từ quan điểm của Jacques Rancière để khám phá những trình hiện về trẻ thơ trong năm bộ phim kinh điển của Việt Nam và thế giới. Diễn giả khẳng định nghệ thuật thứ bảy đã cấp cho trẻ em vị thế chủ thể kiến tạo thực tại, biến trẻ thơ thành lăng kính để nhân loại nhận thức lại phẩm giá và ý niệm tự do.

 Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều đối thoại, trao đổi, chất vấn, phản biện và câu hỏi mở từ TS. Trần Hạnh Mai (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), TS. Đỗ Hải Ninh, ThS. Nguyễn Thị Kim Nhạn và ThS. Đặng Thị Thái Hà (Viện Văn học) về chủ thể viết và sự dịch chuyển của hệ hình thẩm mĩ trong những trang viết về thiếu nhi ở Việt Nam thế kỉ XX. Nhà thơ Trương Anh Tú, người hiện đang sinh sống và làm việc tại Đức, nhân chuyến về Việt Nam và tham dự sự kiện tại Viện Văn học, cũng chia sẻ về tính hồn nhiên trong thi ca và các thực hành viết cho thiếu nhi của bản thân.

Được Viện Văn học tổ chức đúng vào ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6/2026, Thuyết trình khoa học “Thế giới trẻ thơ: Từ trang giấy đến màn ảnh” gợi ra nhiều suy ngẫm về thế giới trẻ thơ và cách trẻ thơ được nhìn nhận và kiến tạo trong nghệ thuật, đồng thời mở ra những hướng đi mới cho hành trình nghiên cứu văn học - điện ảnh thiếu nhi tại Việt Nam.

TS. Nguyễn Huy Bỉnh - Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học thay mặt lãnh đạo Viện tặng quà các thành viên tham luận và trao đổi tại buổi Thuyết trình