Những năm gần đây, Bảo tàng đã quan tâm đổi mới các hoạt động gắn với ứng dụng công nghệ số giúp công chúng có cơ hội khám phá qua đa dạng trải nghiệm để công chúng tìm hiểu sâu hơn về di sản văn hóa dân tộc. Năm 2021, Bảo tàng khai trương Phòng khám phá dành cho trẻ, tạo sân chơi mới mang lại sự trải nghiệm, kích thích sự sáng tạo và say mê khi tiếp cận với các giá trị văn hóa dân gian thông qua ứng dụng công nghệ số trên các màn hình tương tác. Từ năm 2022 đến nay, Bảo tàng đã luôn chủ động, không ngừng nghiên cứu, tìm tòi đa dạng cách tiếp để ứng dụng công nghệ số phát huy giá trị hiện vật, bộ sưu tập để đẩy mạnh vai trò giáo dục của Bảo tàng đối với thế hệ trẻ. Các tour tham quan theo chủ đề ứng dụng công nghệ, hoạt động trải nghiệm tương tác khám phá di sản, hiện vật bảo tàng… đã thu hút các bạn trẻ tham gia say mê, tích cực tạo một làn gió mới cho hoạt động của Bảo tàng trong bối cảnh hội nhập. Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam hướng đến các hoạt động ứng dụng AI không thay thế con người, AI là cầu nối giữa con người và di sản, giúp di sản sống động hơn và đưa tri thức khoa học đến công chúng bằng những hoạt động tương tác trải nghiệm. Bảo tàng không ứng dụng những công nghệ xa vời, mà ứng dụng AI gắn với các hoạt động cụ thể để công chúng có đa dạng cơ hội trải nghiệm.

Ứng dụng AI trong Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam: kết nối di sản với thế hệ trẻ và gợi mở định hình tương lai

Trong sự kiện Tết Trung thu 2025, Bảo tàng đã cho ra mắt “Ông Tiến sĩ giấy AI”, một kết quả nghiên cứu giữa Bảo tàng và nhóm tình nguyện viên trẻ (gọi tắt là Nhóm công tác). Đây là sự kết hợp giữa di sản văn hóa và công nghệ, mang đến trải nghiệm mới mẻ cho trẻ em. Hoạt động trải nghiệm này là bước thử nghiệm để ứng dụng công nghệ vào khai thác và lan tỏa giá trị di sản, hướng đến thế hệ Gen Z và Gen Alpha. Ông Tiến sĩ đặc biệt này có thể chuyển động, giao tiếp và tham gia hoạt động hỏi – đáp cùng trẻ em, giúp các em hiểu hơn về Tết Trung thu và lịch sử Bảo tàng. Để ông Tiến sĩ giấy AI cử động được, nhóm đã nghiên cứu, làm việc với nghệ nhân để xây dựng khung robot bên trong, tích hợp động cơ điều khiển giao tiếp với máy tính.

Về phần trí tuệ nhân tạo, Nhóm công tác đã tích hợp công nghệ AI với kho nội dung thông tin phong phú về Bảo tàng và Tết Trung thu. Trước đó, Bảo tàng cũng đã triển khai khá nhiều hoạt động tương tác như trò chơi “Vui đón quà” trên nền nhạc các bài hát về Tết Trung thu và Tết Nguyên đán, mỗi món quà ẩn chứa thông điệp ý nghĩa riêng được gửi đến công chúng qua tương tác; hay Tour khám phá “Đi tìm kho báu” gắn với khai thác câu chuyện qua nhóm hiện vật rồng, rắn trong trưng bày nhân dịp năm mới qua mã QR... Thay vì để khách tham quan chỉ nhìn ngắm hiện vật trong tủ kính một cách thụ động, AI tại Bảo tàng đã giúp khai thác các bộ sưu tập thành các hoạt động tương tác trải nghiệm đa chiều; biến không gian tham quan trong bảo tàng thành một hành trình khám phá đa giác quan. AI cá nhân hóa các câu đố văn hóa, kích thích thế hệ trẻ chủ động khám phá, “chạm” vào hiện vật sống động thay vì chỉ ngắm nhìn sau tủ kính.

Các hoạt động trải nghiệm ứng dụng AI đã dẫn dắt công chúng đến các nhóm hiện vật theo chủ ý của Bảo tàng và tạo cơ hội khai thác nhiều câu chuyện thú vị đằng sau hiện vật cũng như làm cho các hiện vật có “đời sống mới” trong thời đại 4.0. Những hoạt động này tại Bảo tàng đã thu hút đông đảo giới trẻ tham gia vì họ được kết nối khám phá di sản văn hóa bằng đa dạng hình thức tương tác và thu nhận được nhiều thông tin văn hóa thú vị trong một khoảng thời gian ngắn.

Ứng dụng AI trong bối cảnh hiện nay đã đặt ra những vấn đề quan trọng trong việc gợi mở định hình tương lai số cho ngành bảo tàng: Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ đóng vai trò gì trong công tác bảo quản bộ sưu tập, truyền tải các câu chuyện văn hóa và phục vụ cộng đồng? Các ứng dụng AI trong bảo tàng làm cho ai? Ai tham gia kiến tạo ứng dụng AI định hình tương lai cho bảo tàng? Các bảo tàng sẽ như thế nào trong những năm tới? Đây không còn là những câu hỏi lý thuyết mà là những vấn đề thực tiễn đòi hỏi mỗi thiết chế văn hóa phải chủ động tìm kiếm lời giải thông qua các hoạt động thử nghiệm, đổi mới sáng tạo và học tập không ngừng.