Tại Sri Lanka, hành trình số hóa không chỉ dừng lại ở việc áp dụng công nghệ thông tin đơn thuần mà đã tiến tới bước ngoặt chiến lược bao gồm tái cấu trúc nền hành chính công, xây dựng Hạ tầng Số Công cộng (DPI) và củng cố lòng tin số.

1. Tình hình phát triển hạ tầng viễn thông tại Sri Lanka

 
Sri Lanka là quốc gia đầu tiên tại khu vực Nam Á thực hiện tự do hóa ngành viễn thông vào giữa những năm 1990. Trước thời điểm này, thị trường viễn thông hoàn toàn do tập đoàn viễn thông nhà nước nắm giữ độc quyền. Việc xóa bỏ độc quyền đã thu hút dòng vốn đầu tư mạnh mẽ từ khu vực tư nhân, hình thành một thị trường cạnh tranh lành mạnh dưới sự quản lý của Ủy ban Điều hành Viễn thông Sri Lanka (Telecommunications Regulatory Commission of Sri Lanka -TRCSL).

Vào năm 1995, Sri Lanka trở thành nước đầu tiên trong khu vực thương mại hóa dịch vụ điện thoại di động và kết nối Internet. Sự xuất hiện của các nhà mạng di động cạnh tranh gay gắt trên thị trường đã giữ cho giá cước dịch vụ viễn thông tại Sri Lanka luôn nằm trong nhóm thấp nhất thế giới theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới và Liên minh Viễn thông Quốc tế.

Sự phát triển của hạ tầng viễn thông ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt từ hạ tầng cố định sang hạ tầng di động. Đến đầu năm 2017, tỷ lệ thuê bao di động đạt 124% trên 100 người dân và trong các giai đoạn tiếp theo, tổng số thuê bao di động đã tăng vượt trội lên 135,5% trên 100 người dân vào tháng 12 năm 2025. Trái ngược với di động, số lượng thuê bao cố định đạt đỉnh vào năm 2011 với hơn 3,6 triệu thuê bao, sau đó giảm liên tục xuống còn khoảng 2,51 triệu vào giữa năm 2017  và 2,72 triệu vào cuối năm 2025 khi người dùng dần từ bỏ điện thoại cố định.

Cùng với di động, tỷ lệ thâm nhập Internet tăng nhanh vượt bậc. Kết nối băng rộng di động và băng rộng cố định mở rộng nhanh chóng, đưa tỷ lệ người dùng Internet thường xuyên đạt trên 50% dân số vào năm 2017, đồng thời, hướng tới mục tiêu phủ sóng băng rộng 4G/5G trên phạm vi toàn quốc. Đến cuối năm 2025, số lượng thuê bao băng rộng di động tăng dần lên và đạt con số 21.821.366 người và mật độ băng rộng di động cũng tăng lên mức 100,79% trên 100 người.

Ban đầu, Internet chủ yếu giới hạn trong khu vực đô thị và cộng đồng nói tiếng Anh. Tuy nhiên, sự phát triển của nội dung số bằng tiếng Sinhala và Tamil trên các trang blog cùng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Twitter và Snapchat đã đưa Internet thâm nhập sâu rộng vào khu vực nông thôn. Nền tảng mạng xã hội đã trở thành kênh truyền thông công cộng có tầm ảnh hưởng lớn đối với giới trẻ, nhà báo, nhà giáo dục và các nhà hoạt động xã hội tại quốc gia này.

2. Quá trình chuyển đổi số ở Sri Lanka

 
Sáng kiến chính phủ điện tử do Cơ quan Công nghệ Thông tin và Truyền thông Sri Lanka (ICTA) đưa ra chính là nền móng đầu tiên đưa công nghệ thông tin vào việc cung cấp dịch vụ công, gia tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Theo Chiến lược Kinh tế Số Quốc gia 2030 của nước này , chính phủ điện tử đòi hỏi quy trình tương tác hai chiều và tích hợp dữ liệu đồng bộ giữa chính quyền và người dân chứ không chỉ dừng lại ở việc chuyển mẫu đơn giấy thành tệp tin kỹ thuật số.

Do đó, Sri Lanka xây dựng Trung tâm Dữ liệu Quốc gia (Lanka Government Cloud - LGC 2.0) để tích hợp thông tin từ các cơ quan đăng ký, triển khai các chương trình trường học thông minh và chuyển đổi số giáo dục. Đồng thời, Mạng Băng rộng Chính phủ (LGN) cũng được mở rộng để kết nối các cơ quan hành chính từ trung ương đến địa phương trên toàn quốc.

Đồng thời, Bộ Kinh tế Số Sri Lanka cũng tuyên bố chuyển đổi dịch vụ công từ phương thức truyền thống dựa trên con người sang mô hình hiện đại dựa trên hệ thống. Mục tiêu hàng đầu của định hướng này là loại bỏ sự chậm trễ, nhũng nhiễu và triệt tiêu tâm lý phụ thuộc vào phán quyết cá nhân của cán bộ, công chức.

Để xóa bỏ tình trạng e ngại sử dụng công nghệ ở các quan chức cấp cao, chính phủ Sri Lanka đã đưa kỹ năng số và an ninh mạng thành tiêu chuẩn bắt buộc trong đánh giá hiệu suất (KPI) và xét thăng chức hàng năm. Thay vì các buổi diễn thuyết kéo dài, nước này triển khai nền tảng E-Learning theo mô hình đào tạo vi mô với các video ngắn truyền tải trực tiếp qua điện thoại di động. Quá trình đào tạo cũng tích hợp hệ thống huy hiệu thưởng và cấp chứng chỉ ký số.

Ngoài ra, Sri Lanka đã xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế số như Luật Giao dịch Điện tử (ETA), Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPA) năm 2022 và Đạo luật An ninh Mạng. Việc thành lập Cơ quan Bảo vệ Dữ liệu (DPA) và Cơ quan An toàn Mạng nhằm đảm bảo việc xử lý dữ liệu diễn ra minh bạch, an toàn và đúng pháp luật.

Vào tháng 12 năm 2025, Ngân hàng Thế giới phê duyệt khoản tín dụng 50 triệu USD cho Dự án Chuyển đổi Số Sri Lanka do cơ quan thực thi chính của Chính phủ Sri Lanka trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia (GovTech Sri Lanka) vận hành. Dự án tập trung phát triển cổng dịch vụ công hợp nhất, Tủ đồ số (Digital Locker) lưu trữ văn bản pháp lý và Nền tảng Đám mây Chính phủ. Dự án này cũng thành lập Vườn ươm Tăng tốc Khởi nghiệp Số nhằm hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ vừa và nhỏ tiếp cận thị trường quốc tế và dự kiến sẽ thu hút khoảng 10 triệu USD vốn tư nhân.

Tiếp đó, vào tháng 5 năm 2026, chính phủ Sri Lanka chính thức ra mắt Mạng lưới Mũi nhọn Tác động Công (PIC-Net) do GovTech Sri Lanka và Bộ Kinh tế Số phối hợp quản lý. Chương trình này chọn lọc nhân sự từ 95 cơ quan chính phủ bao gồm các bộ ban ngành, doanh nghiệp nhà nước và hội đồng tỉnh. Mỗi cơ quan bổ nhiệm một nhóm gồm 4 nhân sự nòng cốt đảm nhận các vai trò Đại sứ Số (Digital Champion), Đại sứ Trải nghiệm (Experience Champion), Đại sứ Quy trình (Process Champion) và Đại sứ Chuyển đổi (Transformation Champion).

3. Thách thức trong quá trình chuyển đổi số

 
Một nghiên cứu khảo sát 147 nhà quản lý công tại Sri Lanka cho thấy, khó khăn nằm ở việc thiếu kết nối và chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các bộ ban ngành, chi phí vận hành và bảo trì cao cũng như sự thiếu hụt nhân sự có kỹ năng số chuyên sâu. Đồng thời, nhiều cơ quan ở nước này vẫn duy trì quy trình nhập liệu thủ công đơn thuần mà chưa tận dụng tối đa sức mạnh của phần mềm quản trị toàn diện (ERP) hay phân tích dữ liệu lớn.

Bên cạnh đó, tâm lý chống đối sự thay đổi của một bộ phận cán bộ và việc thiếu  văn hóa tổ chức định hướng số (digital-oriented culture) cũng là rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi.

Để giải quyết các rào cản trên, Sri Lanka định hình Hạ tầng Số Công cộng (DPI) làm nền tảng cốt lõi. Mô hình DPI tập trung vào ba trụ cột cốt lõi bao gồm:
-  Định danh Số (SL-UDI): Xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở MOSIP giúp xác thực sinh trắc học và truy cập mọi dịch vụ công thống nhất.

-  Hệ thống Chia sẻ Dữ liệu Dùng chung (NDX): Dựa trên nền tảng trao đổi dữ liệu mở (tương tự X-Road) thực hiện nguyên tắc "Chỉ hỏi một lần" (Ask Once).

-. Hệ thống Thanh toán Tập trung (GovPay / LANKAQR): Đóng vai trò cổng thanh toán tập trung cho mọi dịch vụ công, thuế và trợ cấp xã hội.

Đồng thời, theo Chiến lược An ninh Mạng Quốc gia 2025–2029, Sri Lanka ghi nhận hàng nghìn sự cố an ninh mạng mỗi năm, bao gồm lừa đảo tài chính trực tuyến, tấn công mã độc và rò rỉ dữ liệu. Tình trạng này gây suy giảm niềm tin của người dân đối với dịch vụ trực tuyến.

Để xử lý thách thức này, Đội Cứu hộ Máy tính khẩn cấp Sri Lanka (Sri Lanka CERT) đang nâng cấp năng lực kỹ thuật và phối hợp quốc tế. Thêm vào đó, theo bài học từ Thụy Sĩ, Sri Lanka cũng coi Lòng tin số (Digital Trust) là một phần của hạ tầng quốc gia, nghiên cứu xây dựng Khung Lòng tin Số toàn chính phủ quy định chuẩn an toàn tối thiểu cho các hệ thống công ích rủi ro cao.

Tóm lại, hành trình chuyển đổi số và số hóa dịch vụ công tại Sri Lanka là minh chứng sinh động cho thấy công nghệ chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi đi kèm với cải cách thể chế, nâng cao năng lực con người và xây dựng lòng tin số. Việc chuyển đổi từ tư duy dựa trên con người sang dựa trên hệ thống, kết hợp với việc xây dựng Hạ tầng Số Công cộng (DPI) vững chắc đang mở ra một chương mới cho Sri Lanka hướng tới một chính phủ hiệu năng, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm và một nền kinh tế số phát triển bền vững.

Tài liệu tham khảo
1. Aruppala, D., Gunawardana, K., & Razi, M. J. M. (2025). Challenges and Barriers to Digital Transformation in Sri Lankan Government Organizations: Managers' Perceptions. ICBM 2025 Conference Proceedings. https://www.researchgate.net/publication/389696414_Challenges_and_Barriers_to_Digital_Transformation_in_Sri_Lankan_Government_Organizations_Managers'_Perceptions

2. Barghandan, P. (2026, July 31). Building digital trust in Sri Lanka: Practical lessons from Switzerland. Daily FT. https://www.ft.lk/columns/Building-digital-trust-in-Sri-Lanka-Practical-lessons-from-Switzerland/4-795384#

3. Chandrasekera, D. E. (2026, May 13). Sri Lanka launches public-sector digital transformation network. Biometric Update. https://www.biometricupdate.com/202605/sri-lanka-launches-public-sector-digital-transformation-network

4. Erangi, D. H. N., & Stecenko, I. (2024). “Digital Transformation in Sri Lanka: Evaluating Progress and Addressing Challenges”. Green, Blue & Digital Economy Journal, 5(2), 1–11. DOI: https://doi.org/10.30525/2661-5169/2024-2-1

5. EconomyNext. (2026, June 4). Sri Lanka to change public service from “person” to “system” based. EconomyNext. https://economynext.com/sri-lanka-to-change-public-service-from-person-to-system-based-274481/

6. Ministry of Technology Sri Lanka. (2024). National Digital Economy Strategy 2030 Sri Lanka.

7. Sandeepa, L. (2025, October 19). The Evolution of Digital Infrastructure in Sri Lanka: Lessons from Singapore and the UAE. LinkedIn Pulse. https://www.linkedin.com/pulse/evolution-digital-infrastructure-sri-lanka-lessons-from-sandeepa-jrbvc

8. Telecommunications Regulatory Commission of Sri Lanka.(Jan 2026). Telecom Statistics of Sri Lanka. https://www.trc.gov.lk/content/files/statistics/2026/January%202026.pdf

9. World Bank Group. (2025, December 19). “World Bank Group and Sri Lanka Partner to Improve Digital Services and Grow the Digital Economy”. Press Release. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/12/19/world-bank-group-and-sri-lanka-partner-to-improve-digital-services-and-grow-the-digital-economy