Thực hành Phật giáo trong không gian tín ngưỡng người Tày
06/05/2026
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học “Tôn giáo, tín ngưỡng của người Tày, Nùng ở Việt Nam hiện nay”, một khảo sát thực địa cá nhân đã được tiến hành tại chùa Chấn Hưng (tên dân gian: chùa Chấn Thịnh), xã Chấn Thịnh Lào Cai. Đây là một địa bàn cư trú lâu đời của người Tày. Dù quy mô nhỏ, nhưng khảo sát đã cung cấp những dữ liệu đáng chú ý, góp phần làm rõ cách thức vận hành của Phật giáo trong không gian tín ngưỡng bản địa.
Chùa Chấn Hưng hiện là một không gian tôn giáo, tín ngưỡng nhỏ,
đóng vai trò không gian sinh hoạt tâm linh của cư dân địa phương. Phật tử của
chùa chủ yếu là người Kinh, song trong cộng đồng người Tày cũng đã xuất hiện
một người tham gia. Theo số liệu tại xã Chấn Thịnh (11/2025) [1], có khoảng 153 người Tày theo Phật giáo.
Tuy nhiên, khảo sát cho thấy việc “theo Phật” ở đây chủ yếu là tham gia sinh
hoạt hơn là hình thành một cộng đồng tín đồ ổn định chặt chẽ.
Chính điện chùa Chấn Hưng, Chấn Thịnh, Lào Cai
Sinh hoạt tại chùa tập trung vào các dịp như: ngày rằm, mồng
một, đại lễ Phật Đản, Vu Lan và các nghi lễ cầu an, giải hạn. Một số đợt quy y
thu hút hàng chục người tham gia, nhưng phần lớn cư dân đến chùa với tư cách đi
lễ và tham gia sinh hoạt cộng đồng, hơn là duy trì thực hành tôn giáo thường
xuyên.
Phật tử sinh hoạt nghi lễ tại chùa Chấn Thịnh
Ở cấp độ cá nhân, việc tham gia sinh hoạt Phật giáo chủ yếu làm
phong phú thêm đời sống tâm linh người dân. Ngay cả những người đã quy y vẫn
duy trì thờ cúng tổ tiên, mời thầy Mo và thực hành các nghi lễ dân gian khi cần
thiết. Việc đến chùa phần lớn gắn với nhu cầu tinh thần như tìm kiếm sự an tâm,
hướng thiện hoặc do điều kiện thuận tiện. Y thức tu tập theo giáo lý chưa phải
là mối quan tâm ưu tiên của một vài tín đồ..
Ở bình diện cộng đồng, người Tày đến chùa chủ yếu với tư cách
kính lễ, không xác lập ranh giới rõ ràng giữa “theo đạo” và “thực hành tín
ngưỡng”. Trong thực tế, nhiều gia đình đồng thời duy trì các lớp niềm tin như
tín ngưỡng truyền thống, Đạo Mẫu và Phật giáo. Các hệ thống này không loại trừ
mà cùng tồn tại, hỗ trợ nhau trong việc đáp ứng nhu cầu tâm linh .
Từ góc độ nghiên cứu, trường hợp chùa Chấn Hưng cho thấy Phật
giáo trong cộng đồng người Tày chủ yếu tồn tại dưới dạng “tín ngưỡng hóa”. Các
yếu tố Phật giáo được tiếp nhận và tích hợp vào hệ thống tín ngưỡng bản địa,
thay vì hình thành một thiết chế tôn giáo độc lập. Tuy vậy, sự xuất hiện của
các nhóm tụng kinh, tổ Phật tử và hoạt động quy y cũng cho thấy những dấu hiệu
ban đầu của quá trình định hình dần rõ nét sinh hoạt tôn giáo.
Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy đời sống tôn giáo của người
Tày mang tính chồng lớp và dung hợp, trong đó Phật giáo vừa là một thành tố nội
tại của tín ngưỡng truyền thống, vừa có xu hướng từng bước định hình như một
hình thức sinh hoạt tôn giáo riêng biệt
[1] Tư
liệu thống kê do Ban Tôn giáo, tỉnh Lào Cai cung cấp trong Tọa đàm Đời
sống tôn giáo, tín ngưỡng của người Tày, Nùng ở miền Bắc Việt Nam hiện nay (thuộc
nhiệm vụ Tôn giáo, tín ngưỡng của người Tày, Nùng ở Việt Nam hiện nay),
7/11/2025, tại Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai.
Hoàng Thị Thu Hường
Nguồn bài viết: Trang Thông tin điện tử Viện Dân tộc học và Tôn giáo học