1. Bối cảnh và tiến trình đàm phán

FTA Ấn Độ - New Zealand được xem là một trong những hiệp định được hoàn tất nhanh của Ấn Độ với một nền kinh tế phát triển. Hai nước từng bước vào đàm phán FTA từ tháng 4/2010, nhưng quá trình này kết thúc năm 2015 sau 10 vòng đàm phán, trong bối cảnh Ấn Độ tham gia đàm phán RCEP và sau đó rút khỏi RCEP năm 2019. Việc nối lại đàm phán trong năm 2025 vì vậy có ý nghĩa khôi phục chiến lược, phản ánh nhu cầu lấp đầy một khoảng trống trong mạng lưới FTA của New Zealand cũng như xu hướng Ấn Độ chủ động hơn trong các thỏa thuận thương mại song phương (New Zealand Foreign Affairs & Trade, 2026b). Hai bên tái khởi động đàm phán vào ngày 17/3/2025, tuyên bố kết thúc đàm phán thực chất vào ngày 22/12/2025 và ký hiệp định ngày 27/4/2026. Quá trình đàm phán bao gồm năm vòng chính thức cùng nhiều cuộc họp xen kẽ trực tiếp và trực tuyến, phản ánh quyết tâm chính trị cao của hai nước trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại - đầu tư (National Interest Analysis, 2026).

Việc ký FTA với New Zealand không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà nằm trong sự điều chỉnh rõ nét về tư duy thương mại của Ấn Độ. Trong những năm gần đây, Ấn Độ đẩy mạnh mạng lưới FTA và các khuôn khổ thương mại song phương, với các thỏa thuận cùng Mauritius, UAE, Australia, EFTA, Anh, Oman, New Zealand, EU và khuôn khổ thỏa thuận tạm thời với Hoa Kỳ. Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ, mạng lưới này đã mở rộng lên 9 FTA, bao phủ 38 quốc gia, cho thấy Ấn Độ đang chuyển từ cách tiếp cận thận trọng sang chủ động hơn trong định hình các quan hệ thương mại thế hệ mới (PIB, 2026a). 

2. Những nội dung chính của hiệp định

Về hàng hóa, FTA tạo ra mức mở cửa đáng kể cho cả hai bên. New Zealand sẽ xóa bỏ thuế đối với hàng hóa Ấn Độ nhập khẩu vào New Zealand từ ngày hiệp định có hiệu lực. Điều này giúp hàng xuất khẩu của Ấn Độ, đặc biệt là dệt may, da giày, hàng kỹ thuật, nông sản chế biến, dược phẩm và sản phẩm chế tạo, có thêm lợi thế cạnh tranh tại thị trường New Zealand (PIB, 2026b). Ở chiều ngược lại, Ấn Độ cam kết dành ưu đãi cho 95% kim ngạch xuất khẩu hiện tại của New Zealand sang Ấn Độ theo thời gian. Trong đó, 57% hàng xuất khẩu của New Zealand sẽ được miễn thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực; tỷ lệ này tăng lên 82% khi hiệp định được triển khai đầy đủ, trong khi 13% còn lại được giảm thuế sâu. Các nhóm hàng New Zealand được hưởng lợi gồm lâm sản, thịt cừu, len, than, thủy sản, táo, kiwi, rượu vang, mật ong mānuka và một số sản phẩm sữa phục vụ chế biến - tái xuất (New Zealand Foreign Affairs & Trade, 2026c). 

Tuy nhiên, hiệp định cũng cho thấy cách tiếp cận có chọn lọc của Ấn Độ. Một số lĩnh vực nhạy cảm như sữa, một số sản phẩm nông nghiệp và hàng hóa có tác động trực tiếp đến nông dân, ngành sản xuất trong nước vẫn được bảo lưu hoặc loại trừ khỏi cam kết mở cửa sâu. Đây là điểm đáng chú ý, bởi Ấn Độ không theo đuổi tự do hóa toàn diện bằng mọi giá, mà kết hợp mở cửa thị trường với bảo vệ lợi ích chiến lược trong nước (PIB, 2026b). Ngoài hàng hóa, FTA Ấn Độ - New Zealand còn bao gồm các nội dung về dịch vụ, đầu tư, di chuyển thể nhân, tài chính, viễn thông, dịch vụ chuyên môn, sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững, doanh nghiệp nhỏ và vừa, minh bạch hóa và giải quyết tranh chấp. Theo New Zealand, Ấn Độ đưa ra cam kết bổ sung trong gần 100 lĩnh vực dịch vụ so với cam kết WTO, trong đó có kỹ thuật, môi trường, giáo dục đại học và giáo dục người lớn, dịch vụ nghe nhìn và một số lĩnh vực chuyên môn khác (New Zealand Foreign Affairs & Trade, 2026d).

Về di chuyển nhân lực, New Zealand đưa ra các cam kết liên quan đến nhập cảnh tạm thời cho lao động kỹ năng và một số nghề có tính biểu tượng của Ấn Độ như yoga, âm nhạc, đầu bếp và dược phẩm cổ truyền Ayurveda. Cơ chế này bao gồm tối đa 5.000 thị thực dành cho cá nhân làm việc tạm thời (Temporary Employment Entry) tại một thời điểm, cùng chương trình cấp thị thực lao động kết hợp kỳ nghỉ (Working Holiday) tối đa 1.000 suất mỗi năm cho công dân Ấn Độ (New Zealand Foreign Affairs & Trade, 2026c).

Về đầu tư, một nội dung đáng chú ý là cam kết thúc đẩy đầu tư tư nhân từ New Zealand vào Ấn Độ với mục tiêu tăng thêm 20 tỷ USD trong vòng 15 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực. Ấn Độ cũng sẽ thiết lập Bộ phận đầu tư New Zealand (New Zealand Investment Desk) nhằm hỗ trợ nhà đầu tư New Zealand trong quá trình triển khai dự án tại Ấn Độ (New Zealand Foreign Affairs & Trade, 2026c).

3. Đánh giá tác động ban đầu

FTA Ấn Độ - New Zealand được kỳ vọng tạo tác động trên ba phương diện. Thứ nhất, hiệp định mở rộng tiếp cận thị trường cho hàng hóa và dịch vụ của hai nước, đặc biệt trong bối cảnh cả Ấn Độ và New Zealand đều có nhu cầu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. New Zealand có thêm cơ hội tại một thị trường lớn, dân số đông và tầng lớp trung lưu đang mở rộng; trong khi Ấn Độ có thêm lợi thế cho các ngành thâm dụng lao động và các ngành dịch vụ có thế mạnh như công nghệ thông tin, giáo dục, y tế và dịch vụ chuyên môn.

Thứ hai, hiệp định góp phần củng cố vị thế của Ấn Độ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sau các thỏa thuận với UAE, Australia, EFTA, Anh và Oman, FTA với New Zealand tiếp tục cho thấy Ấn Độ đang sử dụng chính sách thương mại như một công cụ để mở rộng hiện diện kinh tế, kết nối chuỗi cung ứng và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế (PIB, 2026a). 

Thứ ba, hiệp định phản ánh mô hình FTA mới của Ấn Độ: không chỉ tập trung vào giảm thuế, mà còn gắn thương mại với dịch vụ, đầu tư, đổi mới sáng tạo, kỹ năng lao động, doanh nghiệp nhỏ và vừa, phụ nữ, thanh niên và phát triển bền vững. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu của Ấn Độ trong việc thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

4. Liên hệ hàm ý đối với Việt Nam

Đối với Việt Nam, FTA Ấn Độ - New Zealand gợi mở một số vấn đề chính sách quan trọng. Việt Nam hiện có quan hệ thương mại với Ấn Độ trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (ATIGA), song mức độ cam kết của khuôn khổ này chưa thật sự sâu nếu so với các FTA thế hệ mới mà Ấn Độ đang thúc đẩy. Trong khi đó, thương mại Việt Nam - Ấn Độ đã tăng nhanh. Theo Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam, kim ngạch song phương năm tài khóa 2025-2026 vượt 16 tỷ USD, trong đó Ấn Độ xuất khẩu sang Việt Nam khoảng 6,11 tỷ USD và Việt Nam xuất khẩu sang Ấn Độ khoảng 10,35 tỷ USD (Embassy of India Hanoi, n.d). 

Tuyên bố chung Việt Nam - Ấn Độ năm 2024 cũng nhấn mạnh mục tiêu nâng thương mại hai chiều từ mức khoảng 15 tỷ USD, đồng thời thúc đẩy tháo gỡ rào cản thương mại, tăng cường đầu tư, công nghệ và hợp tác doanh nghiệp. Đây là cơ sở để Việt Nam nghiên cứu sâu hơn khả năng xây dựng một khuôn khổ hợp tác thương mại - đầu tư song phương với Ấn Độ, bổ sung cho cơ chế ASEAN - Ấn Độ hiện có (MEA, 2024). Đối với Việt Nam, sự thay đổi trong tư duy thương mại của Ấn Độ là một tín hiệu chính sách đáng chú ý. Nhìn từ FTA Ấn Độ - New Zealand cho thấy, nếu Việt Nam thúc đẩy một thỏa thuận riêng hoặc một gói hợp tác kinh tế sâu hơn với Ấn Độ, trọng tâm không nên chỉ là cắt giảm thuế quan. Cần tiếp cận theo hướng tổng hợp, bao gồm hàng hóa, dịch vụ số, logistics, đầu tư, dược phẩm, công nghệ thông tin, nông sản chế biến, du lịch, giáo dục, năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng công nghiệp. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là có nên nghiên cứu một thỏa thuận thương mại riêng Việt Nam - Ấn Độ hay không, mà là Việt Nam cần xác định những lĩnh vực có lợi ích bổ trợ đủ lớn để đề xuất một khuôn khổ hợp tác kinh tế song phương sâu hơn.

Cách tiếp cận phù hợp với Việt Nam không nhất thiết là khởi động ngay một FTA toàn diện, mà có thể bắt đầu từ một “gói hợp tác thương mại - đầu tư song phương thế hệ mới” với Ấn Độ. Gói này có thể tập trung vào các lĩnh vực có lợi ích thực chất như dược phẩm, công nghệ thông tin, dịch vụ số, logistics, nông sản chế biến, dệt may, da giày, điện tử, du lịch, giáo dục, năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng công nghiệp. Bài học từ FTA Ấn Độ - New Zealand cho thấy một thỏa thuận hiệu quả cần kết hợp đồng thời bốn trụ cột: mở cửa thị trường hàng hóa, phát triển dịch vụ, thu hút đầu tư và tạo thuận lợi cho di chuyển nhân lực kỹ năng.

Kết luận

Việc ký FTA Ấn Độ - New Zealand ngày 27/4/2026 là dấu mốc mới trong quan hệ kinh tế song phương, đồng thời phản ánh sự thay đổi rõ nét trong tư duy hội nhập thương mại của Ấn Độ. Từ một quốc gia từng thận trọng với các FTA quy mô lớn, Ấn Độ đang chuyển sang thúc đẩy các thỏa thuận song phương có chọn lọc, chú trọng lợi ích thực chất, bảo vệ ngành nhạy cảm và gắn thương mại với đầu tư, dịch vụ, nhân lực kỹ năng và đổi mới sáng tạo. Đối với Việt Nam, xu hướng này là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu khả năng nâng cấp hợp tác thương mại - đầu tư với Ấn Độ trong giai đoạn mới.

Tài liệu tham khảo 

1. New Zealand Foreign Affairs & Trade. (2026). New Zealand-India Free Trade Agreement. https://www.mfat.govt.nz/en/trade/free-trade-agreements/free-trade-agreements-concluded-but-not-in-force/new-zealand-india-free-trade-agreement

2. National Interest Analysis. (2026). New Zealand - India Free Trade Agreement. https://www.mfat.govt.nz/assets/Trade-agreements/NZ-India-FTA/NZ-India-FTA-National-Interest-Analysis-NIA.pdf

3. PIB. (2026a). India’s achievements in Free Trade Agreements for the year 2025-26. https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236134&lang=1®=6

4. PIB. (2026b). India - New Zealand Free Trade Agreement Signed. https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158370&ModuleId=3®=3&lang=2

5. New Zealand Foreign Affairs & Trade. (2026b). Timeline of Negotiations and next steps. https://www.mfat.govt.nz/en/trade/free-trade-agreements/free-trade-agreements-concluded-but-not-in-force/new-zealand-india-free-trade-agreement/timeline-of-negotiations

6. New Zealand Foreign Affairs & Trade. (2026c). Key Outcomes. https://www.mfat.govt.nz/en/trade/free-trade-agreements/free-trade-agreements-concluded-but-not-in-force/new-zealand-india-free-trade-agreement/key-outcomes

7. New Zealand Foreign Affairs & Trade. (2026d). Text of the Agreement. https://www.mfat.govt.nz/en/trade/free-trade-agreements/free-trade-agreements-concluded-but-not-in-force/new-zealand-india-free-trade-agreement/text-of-the-agreement

8. Embassy of India Hanoi. (n.d). Bilateral Relations. https://www.indembassyhanoi.gov.in/page/bilateral-relations/

9. Ministry of External Affairs. (2024). Joint Statement on Strengthening of the Comprehensive Strategic Partnership Between the Republic of India and the Socialist Republic of Viet Nam. https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl%2F38069%2FJoint_Statement_on_Strengthening_of_the_Comprehensive_Strategic_Partnership_Between_the_Republic_of_India_and_the_Socialist_Republic_of_Viet_Nam