GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phát biểu khai mạc Tọa đàm

Phát biểu khai mạc tọa đàm, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT, Gemini hay Claude, đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động nghiên cứu, đào tạo và quản trị đại học trên toàn cầu. Theo GS. Hoàng Anh Tuấn, AI không còn đơn thuần là một công cụ hỗ trợ kỹ thuật mà đang từng bước trở thành một “hạ tầng tri thức mới” của giáo dục đại học hiện đại. Điều này đòi hỏi đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn phải chủ động thích ứng, đổi mới tư duy nghiên cứu, phương pháp tiếp cận tri thức và nâng cao năng lực công nghệ số để đáp ứng yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Tham dự tọa đàm có TS. Nguyễn Song Tùng, Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững; TS. Đỗ Tá Khánh, Phó Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững; cùng đông đảo viên chức, nhà nghiên cứu của Viện và các giảng viên đến từ nhiều khoa, bộ môn của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Người trình bày chính tại tọa đàm là GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh. Trong phần trao đổi chuyên đề, GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh đã mang đến nhiều nội dung sâu sắc, cập nhật và mang tính thực tiễn cao về xu hướng ứng dụng AI trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Tổng biên tập Tạp chí KHXH&NV, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn  trình bày tại Tọa đàm

Mở đầu phần trình bày, GS. Tuấn Anh khái quát bức tranh phát triển của trí tuệ nhân tạo trong những năm gần đây, đặc biệt là sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models – LLMs). Theo GS. Tuấn Anh, AI đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, tiếp cận và lan tỏa tri thức. Nếu trước đây hoạt động nghiên cứu khoa học phụ thuộc chủ yếu vào khả năng tìm kiếm, xử lý thông tin và năng lực cá nhân của nhà nghiên cứu thì hiện nay AI có thể hỗ trợ con người thực hiện nhiều công đoạn học thuật với tốc độ nhanh hơn và quy mô lớn hơn, từ tìm kiếm tài liệu, tổng hợp tri thức, xây dựng đề cương nghiên cứu đến phân tích dữ liệu và hỗ trợ biên tập bài báo khoa học.

Toàn cảnh Tọa đàm

Đối với lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, GS. Tuấn Anh cho rằng AI vừa mở ra những cơ hội rất lớn, vừa đặt ra nhiều thách thức mới. AI có thể giúp các nhà khoa học mở rộng khả năng tiếp cận tri thức quốc tế, xử lý khối lượng dữ liệu lớn, hỗ trợ nghiên cứu liên ngành, tăng hiệu quả công bố quốc tế và đổi mới phương pháp giảng dạy. Tuy nhiên, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng lưu ý như tính xác thực của thông tin, nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ, đạo đức học thuật, bản quyền, đạo văn và nguy cơ làm suy giảm tư duy phản biện nếu người sử dụng không có năng lực kiểm chứng và đánh giá thông tin.

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là phần hướng dẫn ứng dụng AI trong thiết kế nghiên cứu khoa học. GS. Tuấn Anh đã giới thiệu cách thức sử dụng AI để hỗ trợ xác định vấn đề nghiên cứu, hình thành ý tưởng khoa học, xây dựng câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và khung lý thuyết. Theo GS. Tuấn Anh, AI có thể đóng vai trò như một “trợ lý học thuật”, hỗ trợ nhà nghiên cứu gợi mở hướng tiếp cận mới, tiết kiệm thời gian xử lý thông tin ban đầu và nâng cao hiệu quả xây dựng đề cương nghiên cứu. Tuy nhiên, người nghiên cứu phải luôn giữ vai trò trung tâm trong việc lựa chọn, đánh giá và phản biện các nội dung do AI gợi ý.

Toàn cảnh Tọa đàm

Trong nội dung về tổng quan tài liệu, GS. Tuấn Anh đã chia sẻ nhiều phương pháp sử dụng AI để tìm kiếm, phân loại và phân tích tài liệu nghiên cứu một cách hệ thống. Việc kết hợp AI với các cơ sở dữ liệu khoa học quốc tế giúp quá trình tổng quan tài liệu trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ phát hiện khoảng trống nghiên cứu và xu hướng học thuật mới. Đặc biệt, GS. Tuấn Anh nhấn mạnh kỹ năng đặt câu lệnh (prompt) khi sử dụng AI là yếu tố rất quan trọng quyết định chất lượng đầu ra của công cụ AI. Người sử dụng cần biết cách xây dựng câu lệnh rõ ràng, logic và có định hướng học thuật để AI có thể hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động nghiên cứu.

Ở nội dung ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, tọa đàm đã giới thiệu nhiều ví dụ thực tiễn về việc sử dụng AI trong nghiên cứu định tính và định lượng. Theo GS. Tuấn Anh, AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu khảo sát, phân loại dữ liệu văn bản, phân tích nội dung, trực quan hóa dữ liệu và hỗ trợ phát hiện xu hướng từ dữ liệu lớn. Đối với các ngành khoa học xã hội và nhân văn, đây là một bước tiến quan trọng giúp mở rộng khả năng nghiên cứu liên ngành và tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại trên thế giới.

Bên cạnh đó, GS. Tuấn Anh cũng dành nhiều thời gian trao đổi về việc ứng dụng AI trong viết và hoàn thiện bản thảo bài báo khoa học quốc tế. AI có thể hỗ trợ xây dựng cấu trúc bài viết, rà soát logic lập luận, chuẩn hóa trích dẫn, hỗ trợ biên tập học thuật và nâng cao chất lượng diễn đạt bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, GS. Tuấn Anh nhấn mạnh rằng AI không thể thay thế tư duy học thuật, khả năng phản biện và sáng tạo của nhà khoa học. Việc sử dụng AI cần được thực hiện một cách có trách nhiệm, minh bạch và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghiên cứu khoa học.

Phiên thảo luận và trao đổi kinh nghiệm diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi từ các giảng viên, nhà nghiên cứu và cán bộ tham dự. Các đại biểu đã cùng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình ứng dụng AI vào nghiên cứu, giảng dạy và công bố khoa học; đồng thời thảo luận về những khó khăn, thách thức trong việc tích hợp AI vào môi trường học thuật hiện nay.

Các viên chức, nghiên cứu viên của Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững chụp ảnh cùng diễn giả

Tọa đàm “Khoa học xã hội và nhân văn thời đại AI: Công cụ, phương pháp, thực chiến” không chỉ góp phần nâng cao nhận thức và năng lực ứng dụng AI cho đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học giữa Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững sau khi hai đơn vị ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU). Trong thời gian tới, hai bên sẽ tiếp tục triển khai nhiều hoạt động học thuật, tọa đàm chuyên môn, nghiên cứu liên ngành và trao đổi khoa học nhằm phát huy thế mạnh của mỗi đơn vị, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ trí tuệ nhân tạo hiện nay.