Tham dự buổi tọa đàm có PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, PGS.TS. Nguyễn Đức Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học), cùng Ban Lãnh đạo Viện và các nhà nghiên cứu của Viện.

Mở đầu buổi tọa đàm, PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng, bày tỏ sự vui mừng khi đón tiếp PGS.TS. Rafał Smoczyński (Viện Triết học và Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan) đến chia sẻ về chủ đề di cư, một lĩnh vực nghiên cứu trọng tâm trong xã hội học và tâm lý học đã được Viện triển khai trong nhiều thập kỷ qua. Nhân dịp này, Viện trưởng cũng thông tin về quá trình tái cơ cấu tổ chức trên cơ sở sáp nhập Viện Xã hội học và Viện Tâm lý học và chính thức hoạt động dưới tên gọi Viện Xã hội học và Tâm lý học kể từ ngày 01/4/2025.

Tiếp đó, PGS.TS. Nguyễn Đức Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học), nhấn mạnh mối quan hệ hợp tác nghiên cứu lâu dài giữa PGS.TS. Rafał Smoczyński với Viện trước thời điểm sáp nhập, và đánh giá cao những đóng góp học thuật của PGS.TS. Smoczyński thông qua các công trình nghiên cứu, dự án khoa học quốc tế cũng như hoạt động thỉnh giảng tại nhiều cơ sở đào tạo trên thế giới và hiện nay PGS.TS. Smoczyński đang giảng dạy tại một trường đại học ở Đài Loan. Đồng thời, ghi nhận sự tham gia tích cực của PGS.TS. Smoczyński trong các hội thảo, tọa đàm khoa học của Viện, và bày tỏ kỳ vọng quan hệ hợp tác học thuật giữa hai bên sẽ tiếp tục được củng cố và phát triển trong thời gian tới.

PGS.TS. Nguyễn Đức Vinh, Nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học phát biểu

Tiếp nối chia sẻ từ đồng chí Viện trưởng và nguyên Viện trưởng của Viện, PGS.TS. Rafał Smoczyński bày tỏ sự cảm ơn và vui mừng khi có cơ hội được trở lại thăm viện và chia sẻ về kết quả nghiên cứu về lao động di cư. Bài trình bày đã tập trung vào sự suy giảm của “hoảng loạn đạo đức” (moral panic) đối với người Ba Lan tại Vương quốc Anh sau khi Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland rời khỏi Liên minh châu Âu (Brexit). Từ một nghịch lý mang tính lý thuyết, khi các điều kiện cấu trúc như bất ổn lao động không thay đổi đáng kể nhưng phản ứng xã hội lại giảm, nghiên cứu tái khẳng định vai trò của “tính biến động” trong mô hình của Stanley Cohen.

PGS.TS. Rafał Smoczyński, Viện Triết học và Xã hội học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan, chia sẻ tại buổi Tọa đàm

Dựa trên 35 cuộc phỏng vấn định tính với người Ba Lan tại miền Bắc nước Anh, kết hợp phân tích truyền thông, kết quả nghiên cứu của PGS.TS. Rafał Smoczyński cho thấy trước giai đoạn Brexit, báo chí và các tác nhân chính trị đã khuếch đại diễn ngôn chống nhập cư; trong khi sau năm 2016, sự suy giảm của các cơ chế này kéo theo việc giảm mạnh các biểu hiện thù địch trong xã hội. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, dù định kiến vẫn tồn tại, chúng không còn được thể chế hóa và chỉ hiện diện ở mức độ phân tán, từ đó không còn đủ điều kiện để hình thành một “hoảng loạn đạo đức” mang tính tập thể.

Phần thảo luận của buổi tọa đàm diễn ra trong không khí sôi nổi, thẳng thắn và giàu tính học thuật, với nhiều ý kiến tập trung làm rõ vai trò của truyền thông trong việc hình thành và khuếch đại các áp lực thể chế cũng như xã hội đối với người di cư. Các nhà nghiên cứu đặt vấn đề về những loại hình truyền thông có khả năng tạo ra sức ép mạnh mẽ, đồng thời chỉ ra mối liên hệ giữa động cơ chính trị và sự khuếch đại diễn ngôn qua các phương tiện truyền thông. Trên cơ sở đó, PGS.TS. Rafał Smoczyński gợi mở các hướng nghiên cứu sâu hơn liên quan đến truyền thông đại chúng và mạng xã hội trong bối cảnh đương đại.

Các nhà nghiên cứu Viện Xã hội học và Tâm lý học tham gia trao đổi tại buổi Tọa đàm

Một số trao đổi khác tập trung vào phương pháp luận nghiên cứu, đặc biệt là câu hỏi vì sao nghiên cứu chủ yếu tiếp cận “hoảng loạn đạo đức” từ góc nhìn của người nhập cư Ba Lan tại Vương quốc Anh mà chưa mở rộng sang quan điểm của người bản địa. Giải đáp vấn đề này, PGS.TS. Rafał Smoczyński cho rằng đây là lựa chọn mang tính phương pháp luận, đồng thời nhấn mạnh những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu để đảm bảo tính khách quan và việc nghiên cứu phản ứng xã hội của người bản địa đối với người Ba Lan nhập cư tại Vương quốc Anh cũng tương tự như những thách thức khi nghiên cứu về các chủ đề nhạy cảm, chẳng hạn như vấn đề tham nhũng.

Có thể khẳng định rằng tinh thần dân chủ, cởi mở và cầu thị đã góp phần tạo nên không khí thảo luận khoa học nghiêm túc, mang tính xây dựng cao. Các ý kiến phát biểu không chỉ thể hiện sự trách nhiệm của các nhà nghiên cứu, mà còn phản ánh sự phát triển về năng lực học thuật và tư duy phản biện trong cộng đồng khoa học của Viện.

Trong phần trao đổi, Viện trưởng PGS.TS. Chu Văn Tuấn đánh giá cao nội dung trình bày của PGS.TS. Rafał Smoczyński, đồng thời gợi mở thêm một số vấn đề cần làm rõ, đặc biệt là mối liên hệ giữa cộng đồng người di cư Ba Lan tại Vương quốc Anh với yếu tố tôn giáo, cũng như khả năng tôn giáo trở thành một dạng phản ứng mang tính chính trị trong xã hội tiếp nhận. Phản hồi vấn đề này, PGS.TS. Rafał Smoczyński cho rằng niềm tin tôn giáo có thể đóng vai trò nhất định trong trải nghiệm di cư, chẳng hạn thông qua các thực hành như tham dự nhà thờ. Tuy nhiên, đây vẫn là một hướng nghiên cứu mở cần được tiếp tục khảo sát sâu hơn.

Phát biểu kết luận của buổi tọa đàm, Viện trưởng ghi nhận và đánh giá cao tinh thần tham gia thảo luận thẳng thắn, có chiều sâu của các cán bộ nghiên cứu, đồng thời bày tỏ sự cảm ơn đối với bài thuyết trình có phạm vi bao trùm, từ xã hội học, tâm lý học đến các khía cạnh triết học, tôn giáo và sắc tộc, những lĩnh vực mà Viện đang đặc biệt quan tâm. Trên cơ sở đó, đồng chí Viện trưởng cũng nhấn mạnh tiềm năng hợp tác nghiên cứu trong tương lai, nhất là đối với các chủ đề liên quan đến di cư, bao gồm cả nghiên cứu về người Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời khẳng định mong muốn xây dựng Viện trở thành một địa chỉ học thuật tin cậy để chia sẻ và phát triển các kết quả nghiên cứu chung giữa hai Viện. Ngoài ra, đồng chí Viện trưởng cũng hy vọng PGS.TS. Rafał Smoczyński sẽ có những dự án nghiên cứu tại Việt Nam trong tương lai để các nhà nghiên cứu của Viện có nhiều cơ hội trao đổi học thuật hơn.

PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học tặng tạp chí đến PGS.TS. Rafał Smoczyński

Về phía PGS.TS. Rafał Smoczyński, Phó giáo sư cũng bày tỏ lời cảm ơn đối với sự đón tiếp của Viện, đồng thời gợi mở các khả năng hợp tác cụ thể liên quan đến các hoạt động công bố các kết quả khoa học, kết nối thu thập dữ liệu thực địa và cùng tìm kiếm nguồn tài trợ nghiên cứu. Phó giáo sư cũng nhấn mạnh rằng trong bối cảnh việc huy động nguồn lực còn nhiều thách thức, việc xác định các chủ đề chung và triển khai nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam được xem là hướng đi khả thi nhằm thúc đẩy hợp tác học thuật và nâng cao chất lượng công bố quốc tế trong thời gian tới.

PGS.TS.Rafał Smoczyński và cán bộ Viện chụp ảnh kỷ niệm