Buổi tọa đàm không đơn thuần là một bài giảng lý thuyết, mà còn là sự kết tinh từ những trải nghiệm thực tế của diễn giả trong quá trình đưa các đề xuất chính sách đến với lãnh đạo các cấp. Buổi tọa đàm tập trung vào những nội dung sau:

Một là, về bản chất của chính sách và tư vấn chính sách.

Theo GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu, chính sách về bản chất là phản ứng của người có thẩm quyền trước một trạng thái mâu thuẫn hoặc khoảng cách giữa thực tế đang xảy ra và mong muốn của người ra quyết sách. Do đó, báo cáo tư vấn chính sách chính là công tác tham mưu, đề xuất và cung cấp giải pháp nhằm giúp người có thẩm quyền chuyển đổi tình trạng hiện tại sang trạng thái mong muốn. Người viết báo cáo phải làm chủ được lĩnh vực chuyên môn của mình thì mới có thể đưa ra những tư vấn sắc sảo và hiệu quả.

Hai là, về kỹ năng nhận diện và xác định vấn đề chính sách.

Để bắt đầu một báo cáo tư vấn chính sách, việc xác định đúng vấn đề chính sách là bước then chốt nhất. GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu nhấn mạnh: thứ nhất, về nguồn tìm kiếm vấn đề: vấn đề chính sách thường xuất phát từ các phát biểu định hướng của lãnh đạo, các văn kiện Đảng (như văn kiện Đại hội XIV), những bất cập trong thực tiễn xã hội, hoặc từ kết quả của các đề tài nghiên cứu khoa học,…; thứ hai, về phương pháp xác định: diễn giả gợi ý sử dụng kỹ thuật “5 Whys” (Năm câu hỏi tại sao) hoặc sơ đồ xương cá để tìm ra nguyên nhân gốc rễ (điểm nghẽn) của vấn đề; thứ ba, tính thời sự (điểm rơi): một báo cáo tư vấn chính sách chỉ thực sự có giá trị khi được gửi đúng “điểm rơi” – tức là đúng thời điểm mà vấn đề đang nóng hổi và nhận được sự quan tâm của lãnh đạo.

Ba là, xác định đối tượng và văn phong báo cáo.

Trước khi đặt bút viết, người tham mưu cần trả lời được các câu hỏi cốt lõi, như: Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết cái gì? Và viết như thế nào?...

Theo GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu, người viết báo cáo tư vấn chính sách phải hiểu đối tượng nhận báo cáo tư vấn chính sách. Do đó, văn phong gửi cho những đối tượng khác nhau thì phải khác nhau, không cùng một văn phong sơ cứng. Nếu người nhận là người có chuyên môn về lịch sử, người viết có thể lồng ghép các góc nhìn lịch đại; nếu họ yêu thích sự logic, có thể sử dụng các hình ảnh ẩn dụ từ vật lý để diễn đạt;... Văn phong trong báo cáo tư vấn chính sách cần ngắn gọn, cô đọng, súc tích, ưu tiên các câu đơn và đi thẳng vào bản chất vấn đề; tránh lối viết dàn trải, hoa mỹ hoặc quá nặng tính hàn lâm như một bài báo khoa học thông thường.

Bốn là, cấu trúc bộ khung của một báo cáo tư vấn chính sách.

Một báo cáo tư vấn chính sách tiêu chuẩn thường có độ dài khoảng 12 đến 15 trang và bao gồm các phần chính sau:

1/ Bối cảnh và vấn đề: Trình bày ngắn gọn vấn đề đang xảy ra và hậu quả nếu không giải quyết kịp thời.

2/ Phân tích nguyên nhân: Đi sâu vào các nguyên nhân về thể chế, kinh tế, hoặc quản trị bằng lập luận logic và số liệu minh chứng.

3/ Các lựa chọn chính sách: Đề xuất ít nhất ba phương án khác nhau, đánh giá khách quan ưu và nhược điểm của từng phương án về chi phí, hiệu quả và tính khả thi.

4/ Khuyến nghị và lộ trình thực hiện: Lựa chọn phương án tối ưu, xác định rõ địa chỉ trách nhiệm (cơ quan chủ trì, phối hợp) và lộ trình thời gian cụ thể.

Năm là, những lưu ý để tăng tính thuyết phục.

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu lưu ý rằng, tên của báo cáo cũng rất quan trọng, bởi nó phải gửi gắm được thông điệp chính sách và định hướng hành động rõ ràng. Giải pháp đưa ra phải đúng điểm nghẽn mà người nhận đang quan tâm. Đặc biệt, người làm công tác tư vấn chính sách cần có tâm thế chủ động, tự ý thức về việc mình phải làm chứ không chỉ chờ đợi sự phân công, đồng thời xem kinh nghiệm tích lũy được từ các quá trình tư vấn chính sách đó là một loại giá trị quý báu.

Buổi tọa đàm đã khép lại với lời khẳng định về tầm quan trọng của chức năng tư vấn chính sách trong bối cảnh mới của đất nước, đòi hỏi mỗi cán bộ của Viện Triết học cần không ngừng rèn luyện kỹ năng xây dựng báo cáo tư vấn chính sách và nhạy bén với những chuyển động của thực tiễn.

Một số hình ảnh tại buổi tọa đàm: